Istnienie wielu rodzajów działań zmierzających do nadania określonym zespołom ludzkim kwalifikacji odpowiadających założeniom doktryny obronnej powoduje, że obok podsystemów wymienionych na szczególną uwagę zasługuje struktura kształcenia (szkolenia) obronnego w całym systemie. Szczegółowa analiza elementów tego podsystemu oraz jego struktury nie jest zabiegiem łatwym. Chodzi przecież nie tylko o szkolenie wojskowe, realizowane w układzie militarnym, lecz również o szkolenie organizowane w sferze podsystemów pozamilitarnych. Należy kształtowa? pożądaną świadomość akceptacji wysiłków rozwijania Sił Zbrojnych zgodnie ze standardami NATO oraz gotowości do działalności samoobronnej w sytuacjach kryzysowych i właściwej oceny znaczenia Wojsk Obrony Terytorialnej.
Stosując kryterium kształcenia obronnego, w systemie tym można wyróżnić szkolenie kadr kierowniczych, szkolenie resortowe oraz szkolenie ogólnoobronne całego społeczeństwa. Celem kształcenia obronnego w systemie pozamilitarnym jest kształtowanie u osób cywilnych określonych postaw moralno - obronnych, a także przygotowanie ich do konkretnego działania obronnego na wypadek wojny lub w okresie wystąpienia zagrożeń w czasie pokoju. Powinno ono obejmować kadrę kierowniczą organów władzy, administracji państwowej, jednostek gospodarczych, obrony cywilnej, a takie organizacji społecznych, formacje obrony cywilnej, młodzież szkolną i studencką oraz pozostałą Cześ społeczeństwa. Wysoko wykwalifikowani obywatele powinni stanowić potencjalne rezerwy kadrowe wojska. Należy zauważyć, że w latach dziewię?dziesiątych zaniedbano to tak istotne dla bezpieczeństwa zadanie. Bardzo ważnym elementem szkolenia w systemie pozamilitarnym jest powszechne przygotowanie obronne społeczeństwa w ramach działalności popularyzacyjno-informacyjnej. W tym zakresie powinny prowadzić działalnoś? środki masowego przekazu. Obowiązkowi szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony podlegają na podstawie aktów ustawodawczych wszyscy obywatele nie wchodzący w skład formacji obrony cywilnej mieszkający w miastach i na wsiach oraz zatrudnieni w zakładach pracy lub pobierający naukę w szkołach. Główny wysiłek w szkoleniu ludności, młodzieży szkolnej i studenckiej powinien być skierowany na pogłębienie znajomości zagrożeń i ich skutków występujących w czasie wojny i pokoju oraz wyrabianie nawyków i umiejętności wykonywania podstawowych czynności z zakresu samoobrony zbiorowej i indywidualnej. Młodzież szkolna objęta jest edukacją dla bezpieczeństwa z dominującą problematyką obrony cywilnej. Młodzież ma niezbywalne prawo być przygotowywana do samoobrony. Takie należy mieć podejście do tego problemu. Przecież tu chodzi o zagrożenia, które mogą wystąpić w każdej chwili. Świat wcale nie jest wolny od konfliktów zbrojnych. W bezpośrednim naszym sąsiedztwie jest wiele ognisk napięć. Dlatego nie należy o tym zapominać. Istnieje potrzeba refleksji wokół edukacji dla wartości humanitarnych. Ponieważ w działalności menedżerskiej należy uwzględniać niebezpieczeństwa bliskie i te oddalone, edukacja i wychowanie w duchu prawa humanitarnego może mieć znaczenie prewencyjne dla łagodzenia napięć międzynarodowych, a w konsekwencji egzystencję pokojową. Międzynarodowe prawo humanitarne (MPH) jest istotną częścią międzynarodowego prawa publicznego. Zawiera normy zmierzające do ochrony - w czasie konfliktu zbrojnego - osób, które nie uczestniczą w walce (osoby cywilne), albo z takich czy innych powodów przestały w niej uczestniczyć (ranni lub chorzy żołnierze, jeńcy wojenni). Międzynarodowe prawo humanitarne ogranicza również stosowanie metod i środków prowadzenia działań zbrojnych oraz chroni osoby i mienie, które mogą być zagrożone przez konflikt.

Należy poprzez szkolenia uzmysłowić ludziom, że istotnym i niezbędnym składnikiem bezpieczeństwa kraju jest obrona cywilna, czyli system gotowości do łagodzenia kryzysów zarówno w czasie pokoju jak i w sytuacji konfliktów zbrojnych. W okresie pokoju organy kierowania oraz siły i środki obrony cywilnej biorą udział w ochronie ludności i środowiska naturalnego przed nagłymi i rozległymi zagrożeniami powstałymi w wyniku działania sił przyrody lub awarii obiektów technicznych - szczególnie przed tymi, które powodują skażenia promieniotwórcze lub skażenia toksycznymi środkami przemysłowymi oraz katastrofalne pożary i zatopienia.
Poniższe fragmenty Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 września 1993 roku uświadamiają jak poważne zadania edukacyjne ciążą na Szefie Obrony Cywilnej Kraju. Znowelizowane akty prawne nie pominą obowiązku edukacji społeczeństwa dla bezpieczeństwa.
Do zakresu działania Szefa Obrony Cywilnej Kraju należy:
 w dziedzinie przygotowania projektów założeń i zasad działania obrony cywilnej:
- opracowywanie założeń programowych szkolenia ludności w zakresie powszechnej samoobrony,
 w dziedzinie ustalania ogólnych zasad realizacji zadań obrony cywilnej:
- planowanie potrzeb w zakresie środków finansowych i materiałowych niezbędnych do realizacji zadań obrony cywilnej (w tym zasobów na szkolenie),
- inicjowanie działalności naukowo-badawczej w zakresie obrony cywilnej, przedstawianie propozycji i wniosków do tematyki planów badawczych, a także udział w pracach unifikacyjno-normalizacyjnych w tej dziedzinie,
- określanie założeń i inicjowanie działalności upowszechniania humanitarnych idei obrony cywilnej,
- ustalanie programu szkolenia junaków odbywających zasadniczą służbę w obronie cywilnej oraz szkolenia poborowych,
Do zakresu działania Szefa Obrony Cywilnej Kraju należy ponadto:
 - podejmowanie innych przedsięwzięć niezbędnych do wykonywania powierzonych
zadań (szkoleniowych).
Zgodnie z nowym podziałem administracyjnym kraju wyróżniamy następujące poziomy systemu zarządzania kryzysowego:
- Centralny,
- Wojewódzki,
- Powiatowy,
- Gminny.
 
Obrona cywilna powinna uwzględniać w programach edukacyjnych zadania wynikające z przynależności państwa do NATO
Obrona cywilna nie może realizować swych zadań w oderwaniu od dziedzin odpowiedzialności Komitetów NATO. Menedżerowie obrony cywilnej powinni orientować się w problematyce zadań najważniejszych elementów koalicji:
Połączone Siły Zbrojne NATO.  
Siły wydzielone do działania w sytuacjach kryzysowych. 
Na czele sił zbrojnych NATO stoi Komitet Wojskowy. 
Międzynarodowy Sztab Wojskowy NATO. 
Konsekwencją przyjęcia Polski do NATO jest konieczność przystąpienia także do innych umów międzynarodowych, stanowiących dorobek prawny tej organizacji.
Międzynarodowa współpraca wojskowa i dobrosąsiedzki aspekt bezpieczeństwa.
Planowanie cywilne.
Planowanie cywilne NATO powinno być uwzględniane w planowaniu obrony cywilnej w poszczególnych państwach. Z tego chociażby powodu specjaliści straży pożarnej muszą sobie zdawać sprawę, że znacznie rozszerzyły się wymagane od nich obszary wiedzy o bezpieczeństwie. Podobnie jest ze specjalistami każdego szczebla administracji. Czy przy powoływaniu wojewodów uwzględnia się ich kompetencje w zakresie zarządzania kryzysowego? Przecież są oni szefami obrony cywilnej województw. Powinni posiadać wiedzę oraz umiejętności prakseologiczne w zakresie zarządzania kryzysowego. Kolejny wniosek, jaki się nasuwa, powoduje pytanie, czy uwzględniają to w procesie swej edukacji. Czy nie jest tak, że są ignorantami w zakresie stojących przed nimi trudnymi zadaniami i odpowiedzialnością? Praca w obronie cywilnej to nie tylko splendor, to przede wszystkim trudna służba. W sytuacji kryzysowej muszą być zdolni do ekstremalnej pracy na rzecz poszkodowanych. Jeżeli tę odpowiedzialność powierzymy ludziom niekompetentnym, to skutki mogą być dramatyczne w przypadku zaistnienia sytuacji kryzysowej. Należy podkreślić wielowymiarowość współczesnej problematyki bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo będąc dobrem podstawowym powinno być przedmiotem najwyższej uwagi w zarządzaniu na każdym szczeblu. Zarządzanie kryzysowe wymaga szczególnie wysokich kwalifikacji prakseologicznych. Używając określenia „bezpieczeństwo” nierozłącznie myślimy o „zagrożeniu” i „ryzyku”. Bezpieczeństwo z kolei łączone jest z pojęciem „obronność". Pojęcia te oczywiście obiektywnie są z sobą nierozłączne. Powinny one być w treściach uczelnianych programów kształcenia współczesnych, kompetentnych menedżerów. Polska jest już w gronie państw NATO. W krajach naszych sojuszników te zagadnienia są codzienną praktyką żżycia ludzi. Obrona cywilna jako zespół sił, środków oraz sposobów organizacyjno-szkoleniowych realizuje swe zadania w środowisku cywilnym. Takie działania są niezbędne w sytuacjach kryzysowych, które są zjawiskami negatywnymi rozwiniętej cywilizacji. Powinno się ukazywać międzynarodowy charakter tych humanitarnych działań. Wykształceni ludzie w uczelniach powinni otrzymać wiedzę na temat planowania, wnioskowania oraz podejmowania trafnych decyzji w czasie wystąpienia sytuacji kryzysowych. Wiedza taka jest potrzebna dla szerokiego grona specjalistów zajmujących się zarządzaniem oraz edukacją w obszarze szeroko rozumianego bezpieczeństwa w różnych ogniwach administracji państwowej. Powinni to być menedżerowie: administracji, policji, wojska, edukacji oraz wszelkiej działalności gospodarczej. 
 Literatura
1.       Balint J, Ludsky faktor jako integralna sucast systemu riadenia letkovej prevadzky, W: Nove trendy w rozvoji letectwa, Kosice 2000, s. 12-17.
2.       Dz.U. z dnia 4 pa?dziernika 1993 roku, 91.420.
3.       Flemming M, Międzynarodowe prawo konfliktów zbrojnych – zbiór dokumentów, Warszawa 1995.
4.       Kościelisko 11-12.06.2001(Polska).
5.       Lisiecki M, Kwiatkowska – Basałaj B, Pojęcie bezpieczeństwa oraz prognostyczny model jego zapewnienia, W: Tyrała P (red.), Zarządzanie bezpieczeństwem, Wyd. PSB Kraków 2000, s. 57.
6.       Mesaros M, Vznik a vyvoj studijneho odboru bezpecnostny manazment v zavislosti na ekonomickych aspektoch vyvoja SR, W; Korzeniowski L (red.), Zarządzanie bezpieczeństwem. Prace Edukacyjne, Kraków 2001, s. 158-161.
7.       Olejnik F, Myslivcova V, Vpliv emocjonalnej inteligencje na rozhodovaci proces velitela, Zbornik Vedeckych Prac VLA GMRS nr 1, Kosice 1999.
8.       Ostrowski M, Nocne bombardowanie talibów, „Polityka”, nr 41, 13.10.2001, s. 15.
9.       Tyrała P (red.), Zarządzanie bezpieczeństwem, Wyd. PSB, Kraków 2000. 
10.   Tyrała P, Edukacja dla ochrony cywilnej. Organizacja i zarządzanie systemem, Wyd. Oświatowe FOSZE, Rzeszów 1999.
11.   Tyrała P, Sytuacja kryzysowa, W: Lalak D, Pilch T (red.), Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i pracy socjalnej, Wyd. Akademickie „Żak”, Warszawa 1999, s. 291-293.
12.   Tyrała P, Uwarunkowania ekonomiczne systemu obronnego, Kraków 1988.
13.   Tyrała P, Wielowymiarowość współczesnej problematyki bezpieczeństwa, W: Korzeniowski L (red.), Zarządzanie bezpieczeństwem. Prace Edukacyjne, Kraków 2001, s. 6-20.
14.   Tyrała P, Zarządzanie kryzysowe, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2001.
15.   Ziarko J, Wychowanie dla bezpieczeństwa, W: Owczarska B (red.), Edukacja alternatywna. Rocznik Edukacji Alternatywnej, 1 (010.2001), Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Kupieckiej, Łódź 2001, s. 49-69.